Jan Karski – wyslannik Polski Podziemnej

Jan Karski – wyslannik Polski Podziemnej
Category: inne
27 lipca, 2020

Jan Karski, emisariusz Naszego kraju Podziemnej, wyróżniony pośmiertnie amerykańskim Medalem Wolności. Był jednym z pierwszych, którzy przekazali aliantom wiadomości o Holokauście w ziemiach polskich.

„Jak ktoś może nie podziwiać tego ogromnego Polaka – wielkiego po każdym sensie tego słowa – który ośmielił się zdemaskować i potępić antysemityzm, dominujący po różnych szowinistycznych grupach polskiego podziemia – tego żarliwego katolika, który ryzykował życiem, by ratować Żydów skazanych na zagładę w obozach śmierci założonych przez Niemców w swoim kraju? Przejęty ich tragedią, przestał myśleć o czymkolwiek innym. Mówił o pani a każdemu, kogo spotkał w czasie swoich podróży [… ]. Nastepnie zamilkł. Zrozumiał, że swoim słowa padały w próżnię. Ludzie byli zajęci pozostalymi sprawami, przywódcy stawiali osobiscie inne cele. Jego świadectwo wydało jednakze owoce. Dzięki niemu wiemy, że maly statek, jeśli owego pragnie, dzierzy szansę wpłynąć na tok historii” – pisał na temat Karskim Elie Wiesel.

Jan Karski (właściwie Jan Kozielewski) urodził się 24 04 1914 roku w Łodzi. Po ukończeniu w 1935 roku studiów prawniczych i dyplomatycznych w Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie pracował jako urzędnik Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

We wrześniu 1939 roku, jako żołnierz artylerii konnej, dostał się do niewoli radzieckiej. Dwa miesiące później zbiegł z przewozu i wrócił do Stolicy polski, gdzie rozpoczął działalność konspiracyjną. Ze względu na doskonałą pamięć jak i równiez znajomość języków obcych powierzono mu obowiązki politycznego kuriera władz Naszego Państwa Podziemnego. W kwietnio 1940 roku kalendarzowego udał się jako kurier i emisariusz do Paryża i Angers.

W czasie kolejnej misji sluzace do Francji został aresztowany za posrednictwem gestapo. Wedlug brutalnych przesłuchaniach próbował popełnić samobójstwo, obawiając się, że podczas pozostalych tortur może zdradzić Niemcom istotne wiadomosci o naszym podziemiu. Odratowany trafił sluzace do więziennego szpitala, z którego został uwolniony dzięki dzialaniu Związku Batalii Zbrojnej.

Po 1942 roku kalendarzowego pod pseudonimem Jan Karski, którego odtąd stale używał, wyruszył w kolejną misję, tym razem az do Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Jednym z jego głównych zadań było poinformowanie aliantów na temat tragicznej sprawy ludności żydowskiej pod okupacją niemiecką. Zbierając informacje w ten temat, dwukrotnie przedostał się sluzace do warszawskiego getta, a także do obozu przejściowego przy Izbicy, wraz z którego Żydzi kierowani byli do obozów zagłady.

Wstrząsającą relację naocznego świadka przekazał wielu amerykańskim i brytyjskim politykom, dziennikarzom i artystom. Spotkał się między odmiennymi z ministrem spraw zagranicznych rządu brytyjskiego Anthonym Edenem oraz sposród prezydentem NA JUKATAN Franklinem Delano Rooseveltem jak i równiez słynnym pisarzem Herbertem Wellsem. Jednak swoim dramatyczne apele o zbawienie dla narodu żydowskiego nie zaakceptowac przyniosły rezultatów – większość rozmówców nie zaakceptowac dowierzała swoim doniesieniom badz je ignorowała.

Zachodni przywódcy, a nawet niektórzy liderzy strukturze żydowskich w USA, nie zaakceptowac dawali religii jego wstrząsającym relacjom na temat Holokauście. Nie wpłynęły one na politykę państw sprzymierzonych w czasie wojny, opierającą się na założeniu, że wylacznym sposobem uratowania Żydów wydaje sie pokonanie wczesniej nazistowskich Niemiec. Dramat Karskiego – kuriera, którego poselstwo nie przyniosła spodziewanych skutków – opisał w 2009 roku francuski pisarz Yannic Haenel przy powieści „Jan Karski”, która wywołała dyskusje na temat odpowiedzialności aliantów za los Żydów oraz polemikę autora z Claude’em Lanzmannem, twórcą telewizji „Szoah”.

Po powieści Haenela alianci w gruncie rzeczy godzą się na Holokaust. W scenie wizyty Karskiego w Białym Domu, bohater przedstawia swoją dramatyczną relację wyraźnie znudzonemu Rooseveltowi, którego bardziej od momentu zagłady Żydów interesuje biust sekretarki. W powieści Haenela Karski przeżywa załamanie, myśli o samobójstwie. Haenel zobaczył w Karskim człowieka naznaczonego piętnem klęski, spotęgowanej – jak stwierdza autor przy wywiadzie udzielonym „Le Nouvel Observateur” – koniecznością wiecej niz 30-letniego milczenia, aż do rozmowy wraz z autorem filmu „Shoah” Claude’em Lanzmannem.

Jezyk francuski dokumentalista przeprowadził wywiad z Janem Karskim w czasach 70. na potrzeby filmu-wywiadu koryta ze świadkami zagłady Żydów. Był pierwszą, po przeszlo 30 czasach, osobą, której udało się namówić Karskiego do konwersacji o Holokauście, jednak z kilkugodzinnego wywiadu umieścił w filmie jedynie kilkanaście pewnych minut. Ominął m. in. fragmenty gadki, z których wynika, że Polskie Państwo Podziemne karało szmalcowników i starało się ratować Żydów.

Po wojnie Jan Karski zdecydował się pozostać na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Podjął studia w zakresie nauk politycznych i obronił doktorat na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie, gdzie poprzez dalsze czterdzieści lat wykładał stosunki międzynarodowe i teorię komunizmu. Wśród jego studentów znalazł się między odmiennymi przyszły prezydent Bill Clinton.

Jan Karski był również autorem kilku książek. Najsłynniejsza z tych propozycji, „Tajne państwo” („Story of a Secret State”) została opublikowana w 1944 roku kalendarzowego w NA JUKATAN i stała się bestsellerem, przetłumaczonym w wiele języków. Książka mówi o wojennych losach Karskiego – jego misjach transportowych, ujęciu za posrednictwem gestapo, torturach i uwolnieniu przez podziemie. Przedstawia też strukturę Naszego Państwa Podziemnego i wojenną codzienność. Karski pisał ją pomiędzy marcem a sierpniem 1944 roku kalendarzowego w wynajętym przez polską ambasadę pokoju na Manhattanie.

Jan Karski otrzymał wiele prestiżowych wyróżnień – uhonorowano go między innymi tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata, osiem uczelni polskich jak i równiez zagranicznych przyznało mu doktoraty honoris causa, był kawalerem Orderu Orła Białego i honorowym obywatelem Izraela. Osobiscie natomiast ufundował nagrodę dywanom. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej (jego żony) przyznawaną co roku wspólnie przez YIVO w Nowatorskim Jorku jak i równiez Żydowski Instytut Historyczny na warszawskim rynku autorom albumów tematycznych przedstawiających rolę i wkład Żydów rodzimych w polską kulturę.

Jan Karski zmarł w 2000 roku po Waszyngtonie. (PAP)

aszw/ mjs/ ls/