Ukazały się „Pamiętniki” Zofii Tołstoj

Category: inne
Author:
27 lipca, 2020

*Zadręczali się wzajemnie zazdrością, walczyli na temat pieniądze, przeżyli razem kłócąc się zawzięcie ponad piecdziesiat lat – taki wizerunek małżeństwa pisarza „Wojny i pokoju” wyłania się ze wznowionych na raz pierwszy od pozostawienia w 1968 roku „Pamiętników” Zofii Tołstoj. *

Lew Tołstoj, autor „Wojny i pokoju” i „Anny Kareniny” hołdował ideałom patriarchalnej rodziny szlacheckiej, a żonę zamierzał samemu wychować. Od momentu kobiety oczekiwał posłuszeństwa jak i równiez skupienia się na sytuacjach domowych. Po wieku czasów 34 zakochał się po ślicznej, 18-letniej Zofii Bers, ślub wzięli 23 września 1862 roku. Tołstoj – zwolennik całkowitej szczerości między małżonkami – dał ukochanej do zdobycia dzienniki, w których opisał wszystkie obecne miłości, także tę az do chłopki Aksinii Bazykinej. Na przyjeździe az do Jasnej Polany Zofia musiała przyjąć sluzace do wiadomości, że dawna kochanka i nieślubny syn do niej męża mieszkają w sasiedniej wsi. Szalała z zazdrości, w pamiętniku opisuje swój sen, jak bierze do rąk dopiero co narodzone milusinski Aksinii jak i równiez rozrywa w strzępy. Syn Aksinii i Tołstoja, Timofiej, gdy dorósł, był stangretem w Klarownej Polanie.

Galopem okazało się, że młoda para nie jawi sie byc specjalnie dopasowana. Już w kilka tygodni po ślubie Zofia pisze w dzienniku, który miała prowadzić przez ponad pół wieku, o swoim osamotnieniu, trudnościach w porozumiewaniu się z mężem. „Gdybym mogła go zabić, a potem stworzyć na nowo, dokładnie tego rodzaju samego, zrobiłabym to sposród przyjemnością” – pisała. Tołstoj natomiast czuł się osaczony – młoda żona urządzała mu sceny zazdrości, płakała, gdy poświęcał się sprawom gospodarskim, czuła się samotna, gdy zajmował się literaturą. Szybko także okazało się, że Zofia nie podziela jego miłości do chłopów i zwyklego życia, na odwrót, widzi przy tych sympatiach męża hipokryzję i ucieczkę od własnej rodziny, która szybko się powiększała. Zofia urodziła Tołstojowi 13 najmlodszych, z których dorosłości dożyła ósemka – trzy córki i pięciu synów.

Zofia przedstawiana wydaje sie często we historii tekstów jak Ksantypa Sokratesa – osoba, która wielkiemu pisarzowi obrzydziła życie. Z jej pamiętników wyłania się druga strona medalu. Mąż izolował ją od przyjaciół, był chorobliwie na temat nią nieufny. Gdy Tołstoj oddawał się rozmyślaniom morzem losami świata i tworzeniu, to Zofia martwiła się, jak utrzymać dom. Żyli skromnie – Tołstoj przy młodości przegrał rodzinny majątek w karty i zwłaszcza na początku związku trzeba się było liczyć sposród każdym groszem. Potem, wówczas gdy powieści Tołstoja zaczęły przynosić krociowe zyski, pojawiły się inne problemy. Tołstoj pozostawił żonie wszystkie sprawy związane z wydawaniem jego dzieł, ona też miała zarządzać dla dobra rodziny zyskami. Trzeba pamiętać, że Zofia ciężko pracowała przepisując po kilka razy każdą książkę męża, dokonując korekt, pertraktując z wydawcami. Pomysły Tołstoja, aby zrzec się jakiegoś honorarium badz praw autorskich na jakiś cel charytatywny traktowała, jako próbę ograbienia rodziny.

Zofia angażowała się w filantropię, ale miała też żal do męża, że faktycznie niewiele czasu i bacznosci poświęca własnym dzieciom jak i równiez jej tylko. Przez okres żyli nieopodal siebie, po niezrozumieniu i samotności. „Sonata Kreutzerowska” Tołstoja to 1-a z najbardziej gorzkich powieści o pożyciu małżeńskim. „Ja mu zarzucałam żądzę sławy i próżność, on krzyczał, że moja osobe tylko niezbedne pieniądze jak i równiez że głupszej i bardziej zachłannej damy nie spotkał” – wspomina Zofia przy „Pamiętnikach”.

„Cały ciężar zdobywania środków, gospodarstwo, druk książek wszystko spoczywa na moja osobe… Gdyby się ktoś potrudził i wejrzał w moje życie, to każdy uczciwy człowiek zeby zobaczył, że ja osobiście niczego nie potrzebuję. Jem raz dziennie, nigdzie nie zaakceptowac jeżdżę, usługuje mi 1-a osiemnastoletnia dziewuszka, nawet ubieram się teraz biednie. Gdzież ten akcent zbytku, który ja rzekomo wywieram? ” – zastanawiała się Zofia. Ale i osobiscie nie była bez winy – Tołstoj bardzo cierpiał z powodu urządzanych przez nią awantur – wybuchała płaczem, straszyła samobójstwem, raz na jego oczach udawała, że pije truciznę, innym razem co noc strzelała wraz z kapiszonów, by myślał, że się zabiła. Doszło dodatkowo, że przestali ze sobą rozmawiać, kontaktowali się przez wpisy w dziennikach, dawali je samemu do uzyskania.

Ostatnie okres ich pożycia zdominowała wojna o spadek. Pisarz postanowił oddać całą swoją twórczość na cele społeczne, zrzec się za nią zarobku. W tajemnicy przed żoną sporządził wola, w którym pozbawiał rodzinę praw az do zysków z jego dorobku. Zofia, kiedy się o tym dowiedziała, zareagowała histerycznie, straszyła samobójstwem. Od momentu tamtej pory wywierała na męża nieustanną presję, aby zmienił testament.

dziesieciu listopada 1910 roku 82-letni Tołstoj, udręczony ciągłymi awanturami, postanowił zniknac od żony. Wstał o trzeciej w ciagu nocy i po towarzystwie medyka Duszana Makowickiego udali na stację. Rankiem w Klarownej Polanie Zofia znalazła list, w którym mąż pisał: „Odjazd mój zasmuci Cię. Żałuję owego, lecz zrozum i wierz, że nie mogłem postąpić inaczej. Pozycja moja na strychu (… ) stała się nie do wytrzymania. (… ) nie zaakceptowac mogę żyć dłużej po tych odmianach zbytku, przy jakich żyłem, i czynię to, co zwykle czynią starcy przy moim stuleciu: odchodzę od spraw świata, aby przy samotności i ciszy dokonać ostatnich dni swego żywota. Proszę Cię, zrozum to i nie jedź az do mnie”.

Tołstoj podróżował zatłoczoną czwartą klasą i często wychodził w otwartą platformę, żeby odetchnąć. Dostał szlachetnej gorączki, poczuł się tak źle, że musiał zatrzymać się w mieszkaniu zawiadowcy stacji Astapowo. Wezwani medycy stwierdzili zapalnie płuc, w stacji pojawili się dziennikarze. Zofia czekała w wagonie na bocznicy, nie pozwalano jej zobaczyć się sposród mężem „ze względu dzieki dobro pacjenta”. Dopuszczono ją do faceta, gdy był już nieprzytomny. Zmarł po Astapowie 20 listopada 1910 r.

Zofia przeżyła jeszcze dziewięć czasów. Miała wrazenie, że mąż w wlasnych dziełach jak i równiez pamiętnikach przedstawił bardzo niesprawiedliwy obraz ich wzajemnych stosunków. Zmarła czterech listopada 1919 roku. Do niej „Pamiętniki” ukazały się w ostatnim czasie nakładem PWN. (PAP)

aszw/ abe/